مقدمه
تا حالا برایتان پیش آمده که وسط سوراخکاری روی یک دیوار سفت، مته داخل دریل گیر کند یا شل شود و دور خودش بچرخد؟ یا شاید هنگام خرید دریل، فروشنده از شما پرسیده باشد: «دریل با سه نظام اتومات میخواهی یا آچاری؟» و شما دقیقاً ندانید کدام گزینه برای کار شما بهتر است.
سه نظام (Drill Chuck) در واقع رابط حیاتی بین قدرت موتور دریل و مته است. اگر بهترین دریل دنیا را هم داشته باشید اما سه نظام آن کیفیت لازم را نداشته باشد، عملاً دستگاه شما بلااستفاده است.
در این مقاله از مجله تخصصی ورک سایت، میخواهیم یک بار برای همیشه پرونده سه نظامها را ببندیم. بررسی میکنیم که سه نظام اتومات بهتر است یا آچاری، چه زمانی باید آن را تعویض کرد و چگونه مثل یک حرفهای این قطعه را روی دریل خود عوض کنید.
سه نظام دریل دقیقاً چیست و چه کاری انجام میدهد؟
به زبان ساده، سه نظام قطعهای است که در نوک دریل قرار دارد و وظیفه آن نگه داشتن مته در مرکز محور چرخش است. نام “سه نظام” از آنجایی میآید که درون این قطعه، سه فک (Jaws) متحرک وجود دارد که با بسته شدن، مته را از سه طرف محکم میگیرند.
اما وظیفه سه نظام فقط نگهداری مته نیست؛ بلکه باید فشار و گشتاور موتور را بدون لرزش (Run-out) به مته منتقل کند. کیفیت ساخت سه نظام تاثیر مستقیمی بر دقت سوراخکاری شما دارد.
انواع سایز سه نظام (۱۰ و ۱۳)
قبل از اینکه وارد بحث فنی شویم، باید بدانید سه نظامها معمولاً در دو سایز استاندارد عرضه میشوند:
- سایز ۱۰ میلیمتر: دهانه آن حداکثر تا مته ۱۰ باز میشود (مناسب دریلهای شارژی کوچک و سبک).
- سایز ۱۳ میلیمتر: دهانه تا مته ۱۳ باز میشود (استانداردترین سایز برای دریلهای خانگی و نیمهصنعتی ورک سایت).
انواع سه نظام دریل: جنگ اتومات و آچاری!
وقتی قصد خرید دریل دارید، بزرگترین دو راهی انتخاب بین نوع سیستم قفلکننده سه نظام است. بیایید هر کدام را عمیق بررسی کنیم.
۱. سه نظام آچاری (Keyed Chuck)؛ قدرت کلاسیک
این مدل، قدیمیترین و هنوز هم یکی از مطمئنترین انواع سه نظام است. برای باز و بسته کردن دهانه آن، به یک آچار دندانهدار مخصوص (که همیشه باید به سیم دریل آویزان باشد!) نیاز دارید.
- مزیت اصلی: وقتی با آچار سه نظام را سفت میکنید، فکها با نیروی بسیار زیادی مته را میگیرند. به همین دلیل در کارهای سنگین صنعتی که فشار روی مته زیاد است، مته کمتر لیز میخورد.
- عیب اصلی: سرعت تعویض مته پایین است و همیشه خطر گم شدن آچار وجود دارد.
۲. سه نظام اتومات (Keyless Chuck)؛ سرعت و راحتی
در سه نظام اتومات، خبری از آچار نیست. شما با نیروی دست خودتان و چرخاندن پوسته بیرونی سه نظام، مته را سفت میکنید. این مدلها در دریلهای شارژی و دریلهای مدرن ورک سایت بسیار محبوب هستند.
- مزیت اصلی: سرعت تعویض مته بسیار بالاست. اگر در پروژهای هستید که مدام باید سایز مته را عوض کنید (مثلاً اول سوراخکاری چوب، بعد بستن پیچ)، سه نظام اتومات فرشته نجات شماست.
- عیب اصلی: در مدلهای بیکیفیت بازار، ممکن است بعد از مدتی گرد و خاک باعث گیر کردن مکانیزم شود، اما در مدلهای صنعتی (مثل سه نظامهای ورک سایت)، این مشکل با طراحی ضدگرد و غبار حل شده است.
۳. سه نظام نیمه فلزی و تمام فلزی
جنس بدنه سه نظام هم مهم است. اکثر دریلهای خانگی سه نظام پلاستیکی یا نیمه فلزی دارند تا وزن دستگاه کم شود. اما دریلهای صنعتی سنگین، از سه نظام تمام فلزی استفاده میکنند تا در برابر ضربات محیط کار مقاوم باشند.
جدول مقایسه سریع: اتومات بخریم یا آچاری؟
برای اینکه در یک نگاه بتوانید تصمیم بگیرید، این جدول را برای شما آماده کردهایم:
| ویژگی | سه نظام آچاری (Keyed) | سه نظام اتومات (Keyless) |
|---|---|---|
| سرعت تعویض مته | کند (نیاز به آچار دارد) | بسیار سریع (با دست) |
| قدرت گیرایی مته | عالی (مناسب کارهای سنگین) | خوب (مناسب کارهای عمومی و نیمه سنگین) |
| راحتی کاربر | کم (درگیر شدن دو دست) | زیاد (کار با یک دست) |
| احتمال خرابی | کم (ساختار سادهتر) | متوسط (مکانیزم پیچیدهتر) |
| مناسب برای | دریلهای ستونی، کارهای سنگین مداوم | دریل شارژی، مصارف خانگی، نصب کابینت |
آموزش تعویض سه نظام دریل
بسیاری از کاربران فکر میکنند اگر سه نظام دریل خراب شد یا لقی پیدا کرد، باید کل دریل را دور بیندازند! در صورتی که سه نظام یک قطعه مصرفی است و به راحتی قابل تعویض است.
مرحله ۱: باز کردن دهانه
سه نظام را تا آخر باز کنید تا فکها کاملاً به داخل بروند و کفِ داخلی سه نظام دیده شود.
مرحله ۲: باز کردن پیچ چپگرد (نکته طلایی!)
دقت کنید: این پیچ “چپگرد” است. یعنی برعکس تمام پیچهای دنیا، برای باز شدن باید آن را به سمت راست (ساعتگرد) بچرخانید.
مرحله ۳: باز کردن خودِ سه نظام
حالا که پیچ داخلی باز شد، باید خود سه نظام را از روی شفت باز کنید. خودِ سه نظام “راستگرد” است (مثل پیچ معمولی).
- یک آچار آلن بزرگ را داخل سه نظام ببندید (مثل مته).
- با یک چکش ضربهای محکم به دسته آلن (در جهت پادساعتگرد) بزنید تا سه نظام آزاد شود.
مرحله ۴: نصب سه نظام جدید
سه نظام جدید را روی شفت بپیچانید، پیچ مرکزی (چپگرد) را ببندید و تمام! دریل شما مثل روز اول شد.
نتیجه گیری: کدام را انتخاب کنیم؟
انتخاب بین سه نظام اتومات و آچاری به “سبک کار شما” بستگی دارد.
اگر یک نصاب کابینت، برقکار یا کاربر خانگی هستید که سرعت برایتان مهم است و نمیخواهید درگیر گم شدن آچار باشید، قطعاً دریل با سه نظام اتومات بهترین انتخاب برای شماست.
اما اگر در کارگاه تراشکاری یا آهنگری هستید و فشار زیادی به دریل میآورید، شاید حس اطمینانِ سفت کردن با آچار را ترجیح دهید.
ابزار ورک سایت با تنوع کامل دریلهای شارژی و برقی، هر دو گزینه را با بالاترین استاندارد کیفی در اختیار شما قرار داده است. یادتان باشد، ابزار خوب سرمایه است، نه هزینه.
